صادق زیبا کلام:

من نمی‌خواهم آیت‌ا... هاشمی را تبرئه کنم

اقتصاد ایران: صدق زیباکلام : «من نمی‌خواهم آیت‌ا... هاشمی را تبرئه کنم که در فلان موضوع سهمی نداشتند اما در دهه هفتاد مشکلاتی به وجود آمد که آیت‌ا.... هاشمی در آن مشکلات سهمی نداشت. روح آیت‌ا.... هاشمی در دهه هفتاد از ماجرای قتل‌های زنجیره‌ای باخبر نبود. بهترین تعبیر از قتل‌های زنجیره‌ای را رئیس دولت اصلاحات به کار برد. ایشان قتل‌های زنجیره‌ای را به واسطه عناصر خود‌سر می‌دانستند و واقعیت هم همین بود. البته آیت‌ا... هاشمی هم باید پاسخگو باشند.»

به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران، روزنامه آرمان برای بررسی ابعاد مختلف زندگی سیاسی آیت‌ا... هاشمی با دکتر صادق زیباکلام، استاد دانشگاه و نویسنده کتاب «هاشمی بدون روتوش» به گفت‌وگو پرداخته است.

متن این پرسش و پاسخ را با هم می‌خوانیم:

آقای زیباکلام شما در سال‌های گذشته گفت‌وگو‌های مفصلی را با آیت‌ا... هاشمی داشتید که تحت عنوان کتاب«هاشمی بدون روتوش» به چاپ رسیده است. به عنوان اولین سوال ارزیابی کلی شما از شخصیت آیت‌ا.... هاشمی در تاریخ انقلاب اسلامی چیست؟

آیت‌ا...هاشمی در طول زندگی سیاسی خود در شرایط دشواری به سر می‌برد. دشوار از این نظر که بعد از پیروزی انقلاب جریانی بر اهداف اولیه تکیه زد. از این جهت آیت‌ا...‌ هاشمی در شرایط دشواری در طول تاریخ انقلاب به سر بردند. ایشان ذاتا فرد معتدلی بودند. آیت‌ا... هاشمی جریان رادیکال قبل وحتی نوع برخورد را چندان راه موثری نمی‌دانستند.

اما هیچ علائمی درباره مخالفت آیت‌ا... هاشمی به قول شما با جریان رادیکال وجود ندارد. حال بر چه مبنایی به این نتیجه درباره شخصیت آیت‌ا... هاشمی رسیدید؟

بله. هیچ قول، مصاحبه و گفته‌ای از آقای هاشمی رفسنجانی در تمامی دهه ۶۰ و حتی دوره اول ریاست‌جمهوری پیدا نمی‌شود که ایشان با رادیکالیزم موافق نباشند اما من برای به اثبات رساندن این ادعای خود چند دلیلی تاریخی دارم. دلیل اول داستان مک‌فارلین است. داستان مک‌فارلین به این شکل بود که در آن زمان ایران از نفوذ خود در لبنان بهره‌برداری کرد و از حزب‌ا... خواست تعدادی از گروگان‌های آمریکایی را آزاد کنند. در مقابل ایران هم توانست مقادیری سلاح خریداری کند. البته مک‌فارلین ظاهرا به ایران هم سفر می‌کند اما چون مساله ارتباط با آمریکایی‌ها دیگر مخفی نبود، مرحوم آیت‌ا... هاشمی با مک‌فارلین ملاقات نمی‌کنند و مک‌فارلین هم از ایران خارج می‌شود. آیت‌ا... در این ماجرا تنها قصدشان این نبود که اسلحه خریداری کنند، زیرا اسلحه به طرق مختلف برای اداره هر جنگی قابل تهیه است. اعتقاد دارم مرحوم آیت‌ا... هاشمی رفسنجانی نگاه بسیار بنیادی‌تری به این ماجرا داشتند که وارد مذاکره با آمریکایی‌ها شدند. به نظرم ایشان به دنبال تنش‌زدایی در روابط ایران با آمریکا بودند.

اما آیت‌ا...هاشمی شخصا به دنبال خرید سلاح بودند؟

بعید می‌دانم امام در جریان ماجرای مک‌فارلین نبوده باشد اما آیت‌ا... هاشمی به دنبال عادی‌سازی روابط بودند. به نظر من بعید است با موضوع «تنش‌زدایی» موافقت شده باشد. آیت‌ا... هاشمی به خوبی می‌دانستند که تنش‌زدایی در رابطه با آمریکایی‌ها زمان‌بر است. در نتیجه دلیل نداشت در سال ۶۵ و ۶۶ آیت‌ا...‌هاشمی مساله تنش‌زادیی با آمریکایی‌ها را در دستور کار داشته باشند. امام احتمالا در جریان دقیق امور بودند که کل ماجرا به خرید سلاح محدود می‌شود.

اما هیچ‌گاه آیت‌ا... هاشمی اعلام نکردند که باید در رابطه با آمریکایی‌ها تنش‌زدایی شود.

«آفتاب آمد دلیل آفتاب». در ابتدا رابطه با آمریکایی‌ها، به صورت غیر مستقیم با واسطه آلمانی‌ها در ماجرای مک‌فارلین تحت نظر آیت‌ا... هاشمی انجام شد. در مرحله بعد هم مسئولان ایران و آمریکا درباره خرید سلاح مذاکره می‌کردند. در نتیجه ماجرای مک‌فارلین نشان می‌دهد که مرحوم آیت‌ا... هاشمی برای مذاکره با آمریکا مانعی پیچیده نداشتند. احتمالا به دو دلیل آیت‌ا.... هاشمی با مذاکره موافق بود. اولا این که ذات آیت‌ا... هاشمی بر اساس اعتدال بود و مذاکره با مشی اعتدالی آیت‌ا... هاشمی مطابقت داشت. دلیل دوم این که زمانی‌ که ایشان در سال ۶۸ رئیس‌جمهور شدند، در دوران اول ریاست‌جمهوری سعی کردند سیاست خارجی خود را بر اساس تنش‌زدایی تعریف کنند. ایشان به جد به دنبال تنش‌زدایی با اروپا و کشورهای خلیج فارس بودند اما نتوانست یخی از روابط ایران و غرب را آب کند. تنها بخش موفق تنش‌زدایی سیاست خارجه دولت آیت‌ا... هاشمی در تنش‌زدایی با کشورهای حوزه خلیج فارس به‌ ويژه عربستان بود. تنها شخصی که در آن زمان اعتقاد داشت رابطه ایران با عربستان، قطر وحتی با مصر باید بهبود یابد، آیت‌ا... هاشمی بود. شخصی که این نگاه به سیاست خارجی را دارد نمی‌تواند با تنش‌زدایی با غرب مخالف باشد.

انتقادهایی به عملکرد آیت‌ا... هاشمی هم وجود دارد. چطور از ایشان با وجود انتقادها دفاع می‌کنید؟

آیت‌ا... هاشمی در حالی در سن ۸۲ سالگی درگذشت که از سن ۱۴ سالگی وارد مسائل سیاسی شدند. من از تمام مواضع آن مرحوم در طول ۷۰ سال زندگی سیاسی به طور کامل دفاع نمی‌کنم اما نسل بعد از انقلاب باید بداند. برخی از مشکلات از جمله ماجرای قتل‌های زنجیره‌ای را مربوط به دوره آیت‌ا....‌هاشمی می‌دانند و همه و همه حتی اصلاح‌طلبان امروز در کاستی‌های آن زمان سهیم هستند. در آن زمان تنها کسی که از عملکرد آنها انتقاد داشت، مرحوم مهندس بازرگان بود. هیچکس در آن زمان به جز بازرگان مخالف این رفتارها نبود. تمام اصلاح‌طلبان امروز موافق سیاست‌های آن روز بودند. بنابراین کسانی که اکبر هاشمی رفسنجانی را سیبل وقایع آن زمان می‌دانند به نظر من شرایط ایران در شرایط را درک نکرده‌اند.

در دهه هفتاد که دیگر از شور و التهاب اول انقلاب خبری نبود اما باز هم مشکلاتی وجود داشت. آن موارد را می‌توان به عملکرد شخص آیت‌ا... هاشمی نسبت داد؟

من نمی‌خواهم آیت‌ا... هاشمی را تبرئه کنم که در فلان موضوع سهمی نداشتند اما در دهه هفتاد مشکلاتی به وجود آمد که آیت‌ا.... هاشمی در آن مشکلات سهمی نداشت. روح آیت‌ا.... هاشمی در دهه هفتاد از ماجرای قتل‌های زنجیره‌ای باخبر نبود. بهترین تعبیر از قتل‌های زنجیره‌ای را رئیس دولت اصلاحات به کار برد. ایشان قتل‌های زنجیره‌ای را به واسطه عناصر خود‌سر می‌دانستند و واقعیت هم همین بود. البته آیت‌ا... هاشمی هم باید پاسخگو باشند. همچنان که ما نمی‌توانیم ادعا کنیم که قالیباف عامل سقوط پلاسکو است و باید تنها او پاسخگو باشد. در پلاسکو همه نهادها از شهرداری تهران تا شورای شهر و آتش‌نشانی باید پاسخگو باشند. در وقایع خوب و بد همه باید پاسخگو باشند. نباید از انتقاد چشم‌پوشی کرد اما همه در این موارد مقصر بودند. نباید شخصی در واقع مهم داوری کرد.

اگر خدمات آیت‌ا... هاشمی را جمع‌بندی کنید، بزرگ‌ترین خدمات ایشان به کشور را در چه مواردی می‌دانید؟

بزرگ‌ترین خدمتی که مرحوم آیت‌ا... هاشمی به نظام و انقلاب کردند، پایان بخشیدن به جنگ بود. اگر پای آیت‌ا.... هاشمی در قطعنامه ۵۹۸ به میان نمی‌آمد، فقط خدا می‌داند آینده چگونه بود! نقش مرحوم‌ آیت‌ا...‌هاشمی در پایان دادن به جنگ حیاتی بود زیرا هیچ‌کس نمی‌توانست امام را راضی کند که ایشان قطعنامه ۵۹۸ را بپذیرند. تنها کسی که حرف او برای امام حجت بود، مرحوم آیت‌ا... هاشمی رفسنجانی بود.

چرا امام چنین جایگاهی برای آیت‌ا... هاشمی قائل بودند؟

یقین دارم که امام چنین جایگاهی برای آیت‌ا... هاشمی قائل بودند زیرا ایشان اداره جنگ را به مرحوم آیت‌ا... هاشمی سپرده بودند. ضمن این که زمانی آیت‌ا... هاشمی یقین پیدا کردند که به صلاح نیست، جنگ ادامه پیدا کند، تلاش کردند این موضوع را برای امام تبیین کنند و بگویند که ادامه جنگ به نفع کشور نیست.

آیت‌ا... هاشمی از چه زمانی متوجه شدند که ادامه جنگ به نفع ما نیست؟

من اعتقاد دارم که آیت‌ا... هاشمی از سال ۶۵ به این نتیجه رسیده بودند که ما نمی‌توانیم در جنگ صد درصد پیروز شویم.

پس آیت‌ا... هاشمی از سال ۶۵ به دنبال پایان دادن به جنگ بودند.

از زمانی که مرحوم آیت‌ا... هاشمی به این جمع‌بندی رسیدند که با وجود برخی اطلاعات نظامیان درباره جنگ در عمل ما نمی‌توانیم در جنگ به پیروزی برسیم و سرمایه‌های ملی در حال کاهش است، بودجه عمرانی کشور صرف جنگ می‌شود. از این نقطه به بعد آیت‌ا... هاشمی به دنبال پایان دادن به جنگ بودند. ایشان قبل‌تر از تیر ۶۷ به این نقطه رسیده بودند که جنگ برای ایران هزینه دارد و نمی‌توانیم در جنگ پیروز شویم.

اما به دفعات مکرر آیت‌ا... هاشمی اعلام کرده بودند که ما در جنگ پیروز شدیم.

پیروزی در جنگ یعنی چه؟ زمانی پیروزی را در بازگشت خاک‌هایی می‌دانید که صدام از ایران گرفته بود در این صورت بلکه ما پیروز شده‌ایم اما ایران در آن زمان اهداف دیگری هم داشت.

چه هدفی را دنبال می‌کردیم؟

هدف ما در آن زمان سقوط صدام بود و تسخیر بصره بود. ما به این اهداف نرسیدیم. صدام در زمان پایان جنگ هنوز توانایی‌هایی داشت و دو سال بعد از پذیرش آتش‌بس کویت توسط وی تسخیر شد و ما حتی نتوانستیم غرامت جنگ را بگیریم.

اما در آن زمان با وجود ادعای شما ما «فاو» را گرفتیم. شاید اگر جنگ ادامه پیدا می‌کرد بصره را هم می‌گرفتیم.

درست است که «فاو» را گرفتیم اما آن را پس دادیم. بنابراین ما به اهداف استراتژیک خود در جنگ نرسیدیم اما توانستیم خاک کشورمان را پس بگیریم. در آن زمان امام تنها حرف آیت‌ا.. هاشمی را در لزوم پذیرش آتش‌بس‌ پذیرفت.

به جز پایان دادن به جنگ تحمیلی خدمات دیگر آیت‌ا... هاشمی چه بود؟

بعد از پایان جنگ، بزرگ‌ترین دستاورد عمر سیاسی آیت‌ا... هاشمی نهادینه شدن گفتمان اعتدال و میانه‌روی در کشور است. ایشان توانستند اعتدال و میانه‌روی را به گفتمان تبدیل کنند و همه ما این گفتمان را مدیون آیت‌ا...‌ هاشمی هستیم. بدترین رفتارها با آیت‌ا... هاشمی شد اما ایشان به هیچ بی‌‌احترامی نسبت به خود پاسخ نداد. نتیجه آن این شد که میلیون‌ها نفر در تششیع پیکر ایشان شرکت کردند. درخت اعتدال با عملکرد هاشمی در این سرزمین باور شده است.»

برچسب‌ها :

نظرات کاربران

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

نرخ ارز

عنوان عنوان قیمت قیمت تغییر تغییر نمودار نمودار
دلار آمریکا 3818 0 (0%)
یورو 4575 0 (0%)
پوند 4988 0 (0%)
درهم امارات 1047 0 (0%)
دلار کانادا 3085 0 (0%)
دلار استرالیا 3058 0 (0%)
فرانک سوییس 3980 0 (0%)
ده هزار ین ژاپن 354000 0 (0%)
کرون سوئد 467 0 (0%)
کرون دانمارک 604 0 (0%)
کرون نروژ 479 0 (0%)
لیر ترکیه 1105 0 (0%)
رینگیت مالزی 915 0 (0%)
یوان چین 585 0 (0%)
بت تایلند 120 0 (0%)
روپیه هند 61 0 (0%)
ریال عربستان 1025 0 (0%)
دینار عراق 3100 0 (0%)
روبل روسیه 66 0 (0%)
منات آذربایجان 2330 0 (0%)
درام ارمنستان 8 0 (0%)
لاری گرجستان 1730 0 (0%)
دینار کویت 12550 0 (0%)
دینار بحرین 10100 0 (0%)
ریال عمان 9930 0 (0%)
ریال قطر 1050 0 (0%)
لیر سوریه 9 0 (0%)
دلار سنگاپور 2850 0 (0%)
دلار نیوزیلند 2950 0 (0%)
دلار هنگ کنگ 510 0 (0%)
روپیه پاکستان 36 0 (0%)
افغانی 57 0 (0%)
عنوان عنوان قیمت قیمت تغییر تغییر نمودار نمودار
دلار 32954 23 (0.07%)
یورو 38763 20 (0.05%)
پوند 42424 71 (0.17%)
درهم امارات 8973 8 (0.09%)
لیر ترکیه 9362 6 (0.06%)
یوان چین 4940 6 (0.12%)
صد ین ژاپن 30183 220 (0.73%)
دلار کانادا 26181 70 (0.27%)
دلار استرالیا 26139 7 (0.03%)
فرانک سوئیس 34166 26 (0.08%)
افغانی 481 1 (0.21%)
کرون سوئد 4061 21 (0.52%)
کرون دانمارک 5214 1 (0.02%)
کرون نروژ 4166 4 (0.1%)
دینار کویت 108965 39 (0.04%)
ریال عربستان 8784 3 (0.03%)
ریال قطر 9044 17 (0.19%)
ریال عمان 85547 20 (0.02%)
دینار عراق 2817 10 (0.35%)
دینار بحرین 87458 93 (0.11%)
لیر سوریه 64 0 (0%)
روپیه هند 514 0 (0%)
روپیه پاکستان 31254 0 (0%)
دلار سنگاپور 24173 13 (0.05%)
دلار هنگ کنگ 4213 2 (0.05%)
رینگیت مالزی 7677 7 (0.09%)
بات تایلند 99213 197 (0.2%)
روبل روسیه 561 6 (1.08%)
منات آذربایجان 19379 4 (0.02%)
درام ارمنستان 6890 7 (0.1%)

پیشخوان روزنامه‌ها

روزنامه كسب و كار

نرخ طلا و سکه

عنوان عنوان قیمت قیمت تغییر تغییر نمودار نمودار
اونس طلا 1284.58 0.19 (0.01%)
مثقال طلا 513200 500 (0.1%)
طلا ۱۸ عیار 118361 116 (0.1%)
طلا ۲۴ عیار 157776 154 (0.1%)
اونس نقره 16.957 0.02 (0.11%)
عنوان عنوان قیمت قیمت تغییر تغییر نمودار نمودار
سکه امامی 1211000 500 (0.04%)
سکه بهار آزادی 1178000 1,000 (0.08%)
سکه نیم 626000 0 (0%)
سکه ربع 364000 1,000 (0.27%)
سکه گرمی 248000 0 (0%)