ارتقای نظام برنامه ریزی پیش نیاز نظام آموزشی پویا

اقتصاد ایران: آموزش و پرورش به عنوان یکی از نهادهایی که در اجتماعی شدن افراد نقش و اهمیت بسیار زیادی دارد، نیازمند برخورداری از اهداف و روش هایی مشخص است که عدم توجه کافی به این اهداف و روش های موثر می تواند زمینه های ناکار آمدی نظام آموزش را به همراه آورد.

 برنامه ریزی عبارت است از نوعی تفکر در کلیات و جزئیات برنامه و یا به عبارت دیگر تعیین و اتخاذ شیوه و روش هایی که ما را به نتیجه دلخواه برساند و برنامه آموزشی عبارت است از یک فرایند که در طی آن، یک طرح کلی برای فعالیت آموزشی در نظر گرفته می شود.
به زعم 'کومبز'( نظریه پرداز مطرح در حوزه برنامه ریزی آموزشی) برنامه ریزی آموزشی نوعی کاربرد تحلیل های عقلایی و نظام یافته در فرایند توسعه آموزش است با این هدف که عرصه ی آموزش به گونه ای موثرتر به نیازها و آرمان های دانش آموزان، دانشجویان و جامعه پاسخگو باشد. در واقع، برنامه ریزی آموزشی ترجمان هدف های آموزشی و تربیتی نظام آموزشی و مهمترین ابزار تحقق این هدف ها است.
با توجه به اینکه برنامه ریزی آموزشی جزئی از سیستم آموزشی شناخته می شود و در پیشبرد اهداف نظام آموزشی می تواند موثر باشد. از این رو پژوهشگر ایرنا گفت وگویی با 'مصطفی عزیزی شمامی' استاد علوم تربیتی دانشگاه مازندران انجام داد که به شرح ذیل است.
عزیزی در پاسخ به این سوال که وضعیت برنامه ریزی آموزشی در کشور چگونه است و چه نقدهایی بر آن وارد است، پاسخ داد: به نظر می رسد که اگر ما بخواهیم وضعیت نظام برنامه ریزی آموزشی را بررسی کنیم، باید ابتدا سیستم آموزشی کشور را بشناسیم و ببینیم که برنامه ریزی آموزشی در کشور چگونه است. اگه بخواهیم این سیستم را بشناسیم باید به آن به شکل یک نظام ببینیم. این نظام دارای ورودی است و نیز فرایندی دارد که این فرایند منجر به یکسری نتایج و نتایج نیز به یکسری پیامدها منجر می شود. در هر یک از این بخش ها نیز شاخص هایی وجود دارد. این شاخص ها به ما کمک می کنند که وضعیت نظام آموزشی را تشخیص دهیم.
این استاد علوم تربیتی افزود: شاخص های ورودی، شاخص هایی هستند که وضعیت برنامه آموزشی را در کشور مشخص می کنند. آن ها می توانند شامل منابع انسانی، منابع مالی و کاربردی باشند. در هر یک از این موارد نیز دسته بندی هایی وجود دارد. منابع انسانی نیز خود به چند دسته تقسیم می شوند. برای مثال باید بدانیم ثبت نام کنندگان ما در این نظام آموزشی چه کسانی هستند و چه تعداد معلم و کادر آموزشی داریم. در کنار این شاخص های منابع مالی و کاربردی وجود دارند. از جمله منابع کاربردی این است که چه تعداد کلاس درس و چه تعداد کتاب درسی داریم. چه مقدار امکانات آموزشی در دسترس ما می باشد. چه مقدار هزینه های سرانه برای آن ها وجود دارد. هزینه های سرانه چند درصد در بودجه سالانه اختصاص داده می شود. نهایتا شاخص دیگر که در بسیاری از جوامع مطرح است بحث درصد تولید ناخالص ملی در کشورهای مختلف است. چند درصد از میزان تولید ناخالص ملی، به آموزش اختصاص دارد.
وی اضافه کرد: اینکه وضعیت نظام برنامه ریزی آموزشی کشور ما نسبت به این منابع چگونه است باید بگوییم که ورودی ها وضعیت آشفته ای دارند و از وضعیت مناسبی برخوردار نیستند. در برنامه ریزی آموزشی باید اطلاعات زمینه ای وجود داشته باشد. یکی از این اطلاعات زمینه ای بحث های جمعیت شناختی است.
این استاد علوم تربیتی بیان داشت: در جامعه ما یک افت و خیز بسیار شدیدی در حوزه جمعیتی وجود دارد. برای مثال در دهه 60 که میزان تولیدمثل زیاد بود و بار بسیاری بر دوش آموزش و پرورش ایجاد شد اما از طرفی برنامه ریزی لازم هم برای آن انجام نشد. مدارس دو شیفت ایجاد شد و تعداد بسیاری از معلمان برای بحث آموزش به کار گرفته شدند حال آنکه در دهه 70 و 80 که کنترل موالید شکل گرفت بسیاری از این مدارس تعطیل و معلمان بیکار شدند. در واقع در طی سال ها هیچ برنامه مشخصی مرتبط با افت و خیز جمعیت وجود نداشت و همچنان وجود ندارد. حتی این بحث در آموزش عالی هم وجود دارد.
عزیزی گفت: افت و خیز جمعیت سبب می شود در دوره ای ما تعداد معلم و امکانات زیادی داشته باشیم و در دوره ای که تعداد دانشجو کم می شوند معلمان کمتری داشته باشیم. بنابراین منابع بسیاری در این راه مستهلک می شوند و از بین بروند. این موارد بگونه ای، ناکار آمدی نظام برنامه ریزی آموزشی ما را نشان می دهند. در زمینه منابع مالی هم همینطور یعنی هیچ برنامه ای مشخص نشده است.
وی افزود: در کشور ما سازمانی وجود دارد به نام سازمان برنامه ریزی نظام آموزش که سازمانی زیر نظارت سازمان آموزش و پرورش است. این سازمان یکی از وظایفش، پایش شاخص های فرایندی است. اما متاسفانه آمار درست و اطلاعات درستی وجود ندارد. متاسفانه در خصوص گردآوری داده ها و اطلاعات مشکلات بسیاری وجود دارد. نه تنها در حوزه آموزش، بلکه در حوزه های دیگر هم این مشکل وجود دارد. در داخل دانشگاه ها و گروه های آموزشی هم این نوع از مشکلات بسیار است. این موارد حاکی از آن هستند که ما برنامه ریزی آموزشی مناسبی نداریم.
عزیزی در رابطه با شاخص های فرایند آموزشی ادامه داد: در فرایند برنامه ریزی آموزشی امری که مورد توجه است شاخص های برابری یا نابرابری است. برابری از حق آموزش. آیا در همه جای ایران همه کسانی که در سن تحصیل هستند بطور برابر از امکامات آموزشی برخوردار هستند.
'در بحث شاخص های برابری یا نابرابری بحث بر سر میزان برخورداری از امکانات آموزشی است. در کشور خودمان می بینم که در بعضی نقاط و شهرها امکانات آموزشی خوبی وجود دارد و بعضی مناطق حتی از ابتدایی ترین امکانات اولبه برخوردار نیستند مثل سیستان و بلوچستان.'
این استاد علوم تربیتی بیان داشت: ضمن اینکه امکانات در جاهای مختلف متفاوت هستند در فرایند یادگیری هم نابرابری وجود دارد. متاسفانه سیاستگذاران در این زمینه هیچ فعالیتی نکرده اند. برخی از دانش آموزان از معلمانی برخوردار هستند که سرآمدتر هستند. مثلا در تهران برخی مدارس از امکانات بهتر و معلمان کارآمد برخوردار هستند و برخی مناطق از کیفیت مناسب برخوردار نیستند. این امر نوعی فاصله طبقاتی ایجاد می کند.
عزیزی در خصوص شاخص های برونداد اشاره کرد: نسبت به این شاخص هم وضعیت مناسبی نداریم. متاسفانه در این زمینه هم آمار درست و خوبی وجود ندارد. در این شاخص بحث فارغ التحصیلان مدارس مطرح است. سیستم آموزشی ما سیستمی است که بچه ها را به سمت آموزش عالی و کنکور هدایت می کند و این بزرگترین اشتباه است. بزرگترین اشتباه این است که ما به جای اینکه راه های مختلفی را پیش روی بچه ها بگذاریم تنها یک راه پیش روی آنها می گذاریم و آن این است که آنها را تشویق کنیم تا وارد دانشگاه شوند.
وی افزود: این امر واقعا معضل بزرگی است که همه را به سمت دانشگاه ها هدایت می کنیم بجای آن بهتر است افراد را به سمت تخصص ها و مهارت های دیگر هل دهیم. در حوزه های کار و دانش و فنی حرفه ای در چند سال اخیر کارها یی فعالیت هایی شده است اما تا رسیدن به وضعیت مطلوب هنوز فاصله بسیاری وجود دارد. متاسفانه شاهد آن هستیم که تعداد افرادی که به حوزه های نظری وارد می شوند، بسیار است. و نتیجه این امر بیکاری بسیاری از افراد فارغ التحصیل است. در این زمینه هم باید گفت هدایت تحصیلی کارش را به خوبی انجام نداده و نمی دهد. هدایت تحصیلی می تواند افراد را صرفا به سمت دانشگاه ها سوق ندهد و آن ها را به سمت و سوی رشته و مهارت های مورد علاقه شان سوق دهد.
عزیزی در خصوص برنامه راهبردی گفت: ما اصلا برنامه راهبردی نداریم که بر اساس آن بتوانیم فرصت ها و تهدیدها را مشخص کنیم. اگر بخواهیم در این باره کشورهای مختلف را با هم مقایسه کنیم باید بگویم که در برخی از کشورها نظام آموزشی غیر متمرکز وجود دارد که خود سیستم های بومی و محلی آن ها را هدایت می کنند در کنارش نیز قوانینی وجود دارد که قوانین نظارتی و هدایت گر برای آنها شناخته می شوند. علاوه بر نظام های آموزشی غیر متمرکز سیستم ها و نظام هایی نیز وجود دارد که بصورت نیمه متمرکز اداره می شوند یعنی هم افراد بالا دست تصمیم گیر هستند و هم تصمیماتی در پایین دست توسط افراد بومی اتخاذ می شود. در برخی از کشورها نیز نظام های متمرکز وجود دارد. کشور ما از جمله کشورهایی است که نظام آموزشی آن یک نظام آموزشی متمرکز است. هر کدام از این سیستم ها نیز مزایا و معایبی دارند. از این رو باید توجه کرد که حرکت به سمت یکی از این سیستم ها می تواند مزایا و معایبی را به همراه داشتته باشد.
این استاد علوم تربیتی در مقایسه وضعیت برنامه ریزی آموزشی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه افزود: در کشورهای توسعه یافته به بحث آموزش بیشتر توجه می شود. بودجه های بیشتری صرف آموزش می شود و تصمیمات مهمتری در حوزه آموزش گرفته می شود. چون به این نتیجه رسیده اند که اگر اموزش پیشرفت کند، باعث پیشرفت و توسعه کشور می شود. در مقایسه با این کشورهای توسعه یافته جایگاه آموزش و پرورش ما به راستی در کجاست؟ به نظر شما وزیر نفت مهمتر است یا وزیر آموزش و پرورش؟ که من فکر می کنم آموزش و پرورش به اندازه دیگر وزارتخانه ها برای دولت مهم نیست. در خصوص تفاوت کشورها واقعا در کشور ما آموزش ملاک و مبنای توسعه نیست در حالی که در کشورهای پیشرفته توسعه از سیستم آموزشی شروع شده و و ادامه پیدا کرده است. چون اگر آموزش متحول نشود در سایر بخش ها هم توسعه امکانپذیر نخواهد بود.
عزیزی در رابطه با این که چه راهکارهایی می توانیم داشته باشیم، افزود: .باید در خود حوزه برنامه ریزی آموزشی متمرکز شویم. به نظر من بهترین راهکار این است که اطلاعات و آمار درستی را جمع آوری کنیم و برمبنای این اطلاعات و آمارها تجزیه و تحلیل کنیم در بسیاری از شهر ها و مناطق چیزی به عنوان برنامه وجود ندارد. حتی در خود سیستم آموزش و پرورش نیز چنین برنامه ای وجود ندارد. اینکه در 5 یا 10 سال آینده قرار است در حوزه آموزش و پرورش چه کاری انجام شود، اطلاعات زیادی وجود ندارد. هنوز پایش مناسبی نیز برای این شاخص ها وجود ندارد. پس مهمترین راهکار این است که برنامه ریزی دقیقی وجود داشته باشد. برنامه ریزی که بدانیم در آینده چه تعداد دانش آموز داریم، چه مقدار فضای آموزشی داریم و چقدر معلم داریم./ایرنا

نظرات کاربران

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

نرخ ارز

عنوان عنوان قیمت قیمت تغییر تغییر نمودار نمودار
دلار - 0 (0%)
یورو - 0 (0%)
پوند 55053 0 (0%)
درهم امارات 11436 0 (0%)
لیر ترکیه 7139 0 (0%)
یوان چین 6071 0 (0%)
صد ین ژاپن 37478 0 (0%)
دلار کانادا 32243 0 (0%)
دلار استرالیا 29837 0 (0%)
فرانک سوئیس 42399 0 (0%)
افغانی 553 0 (0%)
کرون سوئد 4680 0 (0%)
کرون دانمارک 6501 0 (0%)
کرون نروژ 5134 0 (0%)
دینار کویت 138353 0 (0%)
ریال عربستان 11200 0 (0%)
ریال قطر 11538 0 (0%)
ریال عمان 109229 0 (0%)
دینار عراق 3525 0 (0%)
دینار بحرین 111697 0 (0%)
لیر سوریه 82 0 (0%)
روپیه هند 569 0 (0%)
روپیه پاکستان 32081 0 (0%)
دلار سنگاپور 30463 0 (0%)
دلار هنگ کنگ 5359 0 (0%)
رینگیت مالزی 10101 0 (0%)
بات تایلند 128184 0 (0%)
روبل روسیه 636 0 (0%)
منات آذربایجان 24755 0 (0%)
درام ارمنستان 8648 0 (0%)
عنوان عنوان قیمت قیمت تغییر تغییر نمودار نمودار
دلار آمریکا - 0 (0%)
یورو - 0 (0%)
پوند 7800 0 (0%)
درهم امارات 2950 0 (0%)
دلار کانادا 8500 0 (0%)
دلار استرالیا 8400 0 (0%)
فرانک سوییس 11000 0 (0%)
ده هزار ین ژاپن 980000 0 (0%)
کرون سوئد 650 0 (0%)
کرون دانمارک 880 0 (0%)
کرون نروژ 690 0 (0%)
لیر ترکیه 2200 0 (0%)
رینگیت مالزی 3000 0 (0%)
یوان چین 945 0 (0%)
بت تایلند 185 0 (0%)
روپیه هند 85 0 (0%)
ریال عربستان 2850 0 (0%)
دینار عراق 5000 0 (0%)
روبل روسیه 100 0 (0%)
منات آذربایجان 3400 0 (0%)
درام ارمنستان 12 0 (0%)
لاری گرجستان 2500 0 (0%)
دینار کویت 17000 0 (0%)
دینار بحرین 13700 0 (0%)
ریال عمان 13480 0 (0%)
ریال قطر 1400 0 (0%)
لیر سوریه 13 0 (0%)
دلار سنگاپور 4200 0 (0%)
دلار نیوزیلند 4015 0 (0%)
دلار هنگ کنگ 690 0 (0%)
روپیه پاکستان 45 0 (0%)
افغانی 74 0 (0%)