دکتر مهدی مینایی در گفتگو با اکونیوز :

خطر بحران ملی آب را 16 سال پیش هشدار دادم

اقتصاد ایران: گفتگوی تفضیلی خبرنگار اکو نیوز پیرامون "بحران ملی آب در ایران " با دکتر مهدی مینایی استاد دانشگاه وپژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک وهیدروپلیتیک که 16 سال پیش زنگ خطر بحران ملی آب را بصدا درآورده بود.

به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران،  دکتر مهدی مینایی ، استاد دانشگاه  با حضور در برنامه عصرانه اقتصاد خبرگزاری اکونیوز به علل و عوامل بروز بحران کم آبی در کشور پرداخته و به سئوالات خبرنگار ما پاسخ گفت . باهم این گفت وگوی صمیمانه را میخوانیم.

اقتصاد ایران:  آقای دکتر باتوجه به کاهش قابل توجه نزولات آسمانی در سال آبی جاری و باتوجه به اینکه در آستانه ورود به سال جدید قرار داریم و با عنایت به اینکه از سال 1992میلادی تاکنون همه ساله روز دوم فروردین به عنوان روز جهانی آب از سوی سازمان ملل متحد انتخاب شده است جنابعالی این موضوع را تا چه حد جدی و بحران زا برای کشورمان میدانید؟

باتشکر از فرصتی که دراختیار اینجانب قرار دادید و به مناسبت این رویدادبین المللی ، لازم میدانم یادآوری نموده که از قرن ها پیش در ایران باستان در چنین ایامی (19-13اسفند) هرساله جشن آب برگزار می گردید و مردم به استقبال بهار می رفتند. که این خود دلالت براهمیت ، حرمت وحفاظت ازاین منبع حیات بخش در فرهنگ و تمدن ما ایرانیان دارد .

در مقام پاسخ به سوال بسیار مهم شما باید عرض کنم، صرف نظر از کاهش چشم گیر بارش ها در نیمه اول سال آبی جاری که نسبت به آمارهای میانگین50  ساله اخیر یک حد نصاب کاهشی و نگران کننده ای را نشان می دهد ،  ولی زنگ خطر بحران کاهش منابع آب در کشور نزدیک به سه دهه است که به صدا درآمده و در طول این مدت سال به سال بر شتاب کاهنده آن افزوده شده و از سوی صاحب نظران و کارشناسان واقع بین درطول این سال ها گوش زد شده است .

به طوری که اینجانب در سال 1380 به طور جدی یکی از چالش های ژئوپلیتیکی پیش رو کشورمان را موضوع آب و نحوه ی مدیریت آن اعلام داشته ام1.

و از آن روز تاکنون یکی از دغدغه مندی های  من بوده است ودرطول این سال ها به اشکال مختلف نگرانی و دیدگاه های خود را ابراز نموده ام. امروز هم که در خدمت شما حضور دارم به صراحت اعلام می دارم که براساس ارزیابی های موجود ما در شرایط بسیار حاد و شکننده ای به لحاظ تعادلی اکولوژیکی قرار داریم . و به زعم این جانب ما فرصت چندانی برای احیاء و برگشت پذیری،  نه به شرایط مطلوب اولیه ، بلکه به یک وضعیت متعادل هم نداشته و این فرصت تاریخی و بسیار محدود تنها با یک تغییر و دگرگونی اساسی و فراگیر  در حوزه مدیریت  آب امکان پذیر است .

اقتصاد ایران : منظورشما از تغییر و دگرگونی اساسی و فراگیر چیست؟ چه  الزامات و اقداماتی را شامل می شود؟

واقعیت امراین است که وضعیتی را که در آن قرار داریم چنان بحرانی و مزمن می باشد. که نیازمند یک انقلاب فراگیر در مواجهه با بحران ملی آب درایران میباشد.که این دگرگونی و تغییر از نگرش تا روش های مقابله وسیاست

 گذاری دراین رابطه را شامل می شود . به بیانی دقیق تر نجات منابع حیاتی آب کشور نگاهی نو و طرحی نو را طلب می نماید گرچه به دلیل وخامت اوضاع درچند ماه اخیر در شورای عالی آب کشور و وزارت نیرو اقدامات و تصمیمات جدید ونسبتا خوبی اتخاذ شده ولی به گمان اینجانب هنوز به شکل اصولی. جامع و دارای تضامین لازم نمی باشد .

منظور من از تغییر و دگرگونی بنیادی در بخش آب کشور.علاوه بر تغییر ساختار . حاکم شدن نگرش و انگاره یی نوین بر مقوله مدیریت منابع آب کشور مبتنی بر تفکر علوم انسانی وتجربیات بومی نواحی مختلف ایران که متناسب با زیست بوم کشورمان می باشد. که مجموعه ای از عوامل و عناصر فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی است که در تعامل با واقعیت های همیشگی محیط طبیعی سرزمین ما قرار داشته باشد.

همچنین سیاست گذاری های ملی دربخش آب باید به صورت یکپارچه ومتمرکز در مقیاس ملی بوده  ولی در مقابل به لحاظ اجرایی ومدیریتی بصورت غیر متمرکز در سه  سطح منطقه ای ( حوضه های اصلی ) و ناحیه ای (حوضه های فرعی) و محلی می بایست به مورد اجرا قرار گیرد همچنین به نظر می رسد ما نیازمند به یک بازنگری جدی در کلیه برآوردها و آمارها و ارقام موجود در حوضه آب می باشیم که بتواند داده های صحیح تر و قابل اتکاءتری را برای اتخاذ تصمیم های حیاتی ومهم و اصلاح روند برنامه ریزی دراین امر به ما ارائه دهد .ودر آخر باید بتوانیم یکبار برای همیشه ضمن باز تعریف مفهوم خودکفایی در بخش کشاورزی. به یک راهبرد، متعادل وپایدار.که  تضمین کننده امنیت غذایی و خوداتکایی لازم در محصولات استراتژیک باشد برسیم.

اقتصاد ایران : جنابعالی بعنوان پژوهشگر حوزه مسائل ژئوپلیتیک وهیدروپلیتیک بفرمائید ، در شرایط فعلی، بحران آب در کشور چقدر حاد و نگران کننده است  ؟

باید بگویم که اولا خشکی و کم آبی در کشور ما یک واقعیت اکولوژیک است. علیرغم تغییرات اقلیمی در مقیاس جهانی و به تبع آن تغییر دررژیم های آب هوایی در سطح منطقه ای که دامنگیر کشور ما نیز شده است . ولی این اتفاق به تنهایی نمی تواند خیلی بحران آفرین باشد بلکه این بی تدبیری و تصمیمات غلط ما به جهت نوع سیاست گذاری ها ، میزان سرمایه گذاری ها و اعمال سلیقه و مدیریت بخشی در موضوعی حیاتی همچون آب در سه دهه اخیر بوده.که مارا دچار "یک بحران مضاعف و خود ساخته "نموده است وچنین  شرایط حادی را بر کشور تحمیل نموده است .که در صورت عدم جدیت لازم وعدم ایجاد یک هم افزایی ملی که همه ی ارکان نظام را (سه قوه) شامل شود .امکان بازگشت به یک تعادل نسبی در منابع آب و به دنبال آن تامین تقاضای آب ممکن نخواهد بود.. چراکه موضوع آب موضوعی بقدری مهم  و تاثیر گذار بر سایر بخشها میباشد که تنها با توجه ویژه  و تصمیم گیریهای فرابخشی راهگشا خواهد بود.بلکه به زعم بنده این مهم می بایست ماهیت و منزلتی فرا قوه ای و فرآیند محورداشته باشد . بطوری که در بین کشورهایی که دارای سطوح مختلفی از"تنش آبی" در جهان هستند.یکی ازعوامل اصلی در ایجاد بحران آب در ایران"سوء مدیریت و سیاستگذاری در حوضه ها"بوده است.

اقتصاد ایران : گویا باتوجه به شرایط حساس و ویژه ی آب در سال جاری اخیرا وزارت نیرو اقدام به ایجاد و راه اندازی کارگروه جدیدی تحت عنوان" سازگاری با کم آبی" نموده است. نظر جنابعالی دراین خصوص چیست؟ وچقدر می تواند موثرباشد؟

اولا عمر این کارگروه بیشتر از دوهفته کاری  نیست و نمی توان در این مدت اندک از آن انتظار معجزه داشت ولی به عنوان اتخاذ یک رویکرد جدید ازسوی وزارت نیرو مایه ی امیدواری است . از نظر این جانب برنامه جامع سازگاری با کم آبی. می بایست ابتدا ازسوی شورای عالی آب خیلی زودتر ازاین ها اتخاذ و اجرا می شد. تادر سطح جامعه تبدیل به یک "گفتمان ملی" میگردیدو افکار عمومی و دولت را به یک "مطالبه گری دو سویه" وا میداشت. به هر حال برداشت من اینست که ظهور و ورود این کارگروه جدید به موضوع آب همچنان از نگاه اضطرار و نگرش مدیریت بحران بوده و با توجه به وضعیت ویژه  بارش ها در  سال آبی جاری بوجود آمده است و این کارگروه ، به نظر از پشتوا نه های  اعتقادی ، اعتباری و قانونی لازم برخوردار نمی باشد.

چرا که برای "سازگاری با کم آبی "به معنای واقعی کلمه ابتدا با فرهنگ سازی و سیاستگذاری ، مبتنی بر" اصل پذیرش کامل" وضعیتی که در سرزمین ما بطور دائمی حکم فرما بوده ومقطعی و موضعی نمی باشد به " تفهیم و تفاهم" برسر  این اصل مهم برسیم ، سپس کلیه فعالیتهای اقتصادی و عمرانی کشور را با شیوه ها و روشهای جدیدی منطبق با شرایط سازگاری وفق داده وادامه دهیم . نه تعطیل کنیم که این شامل فعالیتهای بخش کشاورزی بعنوان تاثیر پذیرترین بخش اقتصادی از منایع آبی و نزولات آسمانی می شود . و در مرحله بعد و به فاصله زمانی اندکی باید وارد بحث بازسازی و احیاء سفره هاو منابع آبی شویم .که این خود نیازبه یک ساختار انسجام یافته در بخش آب و تدوین روشها و نظامها یی جهت بهره مندی از مشارکت ذینفعان این حوزه دارد. همچنین تجدید نظر وبازنگری درالگوی کشت مبتنی برچهارمولفه ( امنیت غذایی ، سود آوری ، ارز آوری و میزان مصرف آب ). ممنوعیت کشت و صادرات محصولات  خارج از الگوی کشت مصوب است.چنانکه  در سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغی ازسوی مقام معظم رهبری به موضوع مزیت مناطق مختلف کشور تاکید شده است .که بی تردید مهمترین شاخصه تعیین مزیت هر منطقه میزان آب در دسترس خواهد بود. توجه ویژه در جهت سرمایه گذاری همه جانبه ( بودجه دولتی ، بخش خصوصی ، سرمایه گذاری خارجی، صندوق ذخیره ارزی ) بر روی جمع آوری و تصفیه پساب شهری با الویت کلانشهرها و شهرهای شمالی کشور واستان خوزستان ، جهت جلو گیری از آلودگی منابع آبی و استفاده در صنعت و کشاورزی و تغذیه آبخوانها.که حتی میتواند بعنوان مکانیزمی جهت جایگزینی باپلمپ کردن چاه های مجازباشد.ا تقویت پوشش گیاهی از طریق عملیات آبخیز داری بشکل گسترده ، جهت نفوذ پذیری حداکثری آب بارش ها در زمین و جلوگیری از سیلاب های فصلی واتفاقی.

اقتصاد ایران : استاد به نظر شما در چنین شرایط دشواری که کشور با تامین آب ومعضلات زیست محیطی متعددی روبرو میباشد.آیا نباید دامنه فعالیت های کشاورزی محدود گردد؟

این پرسشی است که پاسخ . بلی یا خیر ندارد . بلکه باید به علت وانگیزه طرح چنین پرسشی پرداخت.آری بخش کشاورزی رتبه اول آبری را دارد.ولی اینکه مدام در رسانه ها بیان میگردد بخش کشاورزی بعنوان متهم ردیف اول بیش از 92درصد از منابع آبی کشور را می بلعد.مطلقا واقعیت نداشته ومتکی بر محاسبات به روز ودقیق نمیباشد. لذا از اعتبار علمی کافی برخوردار نیست وبیشتر جنبه سیاسی وعوام فریبی دارد.که البته تا کنون نیز موفق بوده است وآدرس غلطی را به مسئولان در رابطه با تصمیم گیری های کلان وتخصیص بودجه واعتبار داده است. بطوریکه اگر ما مجموع اعتبارات تخصیص یافته به زیر بخش آبخیز داری ، جنگل داری و آبخوان داری درطول سی سال اخیر داده ایم، کمتر از 5 درصد مجموع اعتباراتی است که به سازه های آبی و ایجاد مخزن و کانال های انتقال آب داده شده است. پس طبیعی است آنچه را که کاشته ایم درو خواهیم کرد.

گرچه وزارت جهادکشاورزی نیز بی تقصیر نیست وهمچنان به امور تصدی گری مشغول بوده وبعنوان متولی بخش در طراحی وترسیم نقشه راه و بویژه تدوین وتصویب سند ملی آمایش کشاورزی کشور کوتاهی وتعلل داشته است همچنین عدم برنامه ریزی جامع و برآورد نسبتا دقیق وپیش بینی های لازم از میزان تولید .مصرف ومقدار  واردات محصولات کشاورزی.بازار یابی در کشورهای هدف جهت صادرات و مدیریت کلان عرضه وتقاضا تا کنون موفق نبوده است.که همه اینها موجبات نارضیتی مردم وتردید در اهمیت بخش کشاورزی در کشور شده است.

اقتصاد ایران : از اینکه وقت گرانبهای خود را در اختیار ما قراردادید ، بی نهایت سپگزارم.

پی نوشت :

  • 1- کتاب مقدمه ای بر جغرافیای سیاسی ایران ، چاپ اول 1381 ، انتشارات دفتر مطالعات وزارت امور خارجه ، ص 219 -221

 

نظرات کاربران

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

نرخ ارز

عنوان عنوان قیمت قیمت تغییر تغییر نمودار نمودار
دلار آمریکا 4200 0 (0%)
یورو 6008 0 (0%)
پوند 7800 0 (0%)
درهم امارات 1490 0 (0%)
دلار کانادا 4450 0 (0%)
دلار استرالیا 4450 0 (0%)
فرانک سوییس 5850 0 (0%)
ده هزار ین ژاپن 510000 0 (0%)
کرون سوئد 650 0 (0%)
کرون دانمارک 880 0 (0%)
کرون نروژ 690 0 (0%)
لیر ترکیه 1400 0 (0%)
رینگیت مالزی 1340 0 (0%)
یوان چین 945 0 (0%)
بت تایلند 185 0 (0%)
روپیه هند 85 0 (0%)
ریال عربستان 1420 0 (0%)
دینار عراق 5000 0 (0%)
روبل روسیه 100 0 (0%)
منات آذربایجان 3400 0 (0%)
درام ارمنستان 12 0 (0%)
لاری گرجستان 2500 0 (0%)
دینار کویت 17000 0 (0%)
دینار بحرین 13700 0 (0%)
ریال عمان 13480 0 (0%)
ریال قطر 1400 0 (0%)
لیر سوریه 13 0 (0%)
دلار سنگاپور 4200 0 (0%)
دلار نیوزیلند 4015 0 (0%)
دلار هنگ کنگ 690 0 (0%)
روپیه پاکستان 45 0 (0%)
افغانی 74 0 (0%)
عنوان عنوان قیمت قیمت تغییر تغییر نمودار نمودار
دلار 42000 0 (0%)
یورو 51366 69 (0.13%)
پوند 58733 145 (0.25%)
درهم امارات 11437 0 (0%)
لیر ترکیه 10272 34 (0.33%)
یوان چین 6664 11 (0.17%)
صد ین ژاپن 38559 55 (0.14%)
دلار کانادا 32730 1 (0%)
دلار استرالیا 31871 97 (0.3%)
فرانک سوئیس 42848 100 (0.23%)
افغانی 598 2 (0.33%)
کرون سوئد 4933 3 (0.06%)
کرون دانمارک 6898 10 (0.15%)
کرون نروژ 5311 17 (0.32%)
دینار کویت 139723 6 (0%)
ریال عربستان 11201 1 (0.01%)
ریال قطر 11539 0 (0%)
ریال عمان 109234 3 (0%)
دینار عراق 3545 0 (0%)
دینار بحرین 111702 1 (0%)
لیر سوریه 82 0 (0%)
روپیه هند 632 1 (0.16%)
روپیه پاکستان 36332 0 (0%)
دلار سنگاپور 31741 11 (0.03%)
دلار هنگ کنگ 5353 2 (0.04%)
رینگیت مالزی 10741 5 (0.05%)
بات تایلند 133464 5 (0%)
روبل روسیه 682 2 (0.29%)
منات آذربایجان 24706 0 (0%)
درام ارمنستان 8748 0 (0%)